Kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama, iş sözleşmesinin sona erme biçimi ile işçinin çalışma süresi ve giydirilmiş brüt ücreti esas alınarak yapılır. Kesin tutar belirlenirken düzenli yan haklar, kıdem tazminatı tavanı, bildirim süreleri ve yasal kesintiler dikkate alınmalıdır.
Kıdem Tazminatı Nedir ve Kimler Alabilir?
Kıdem tazminatı, aynı işverene bağlı en az bir yıllık çalışması bulunan işçinin sözleşmesinin kanunda belirtilen nedenlerden biriyle sona ermesi durumunda doğan işçilik alacağıdır. İşverenin haklı neden olmadan feshi, işçinin haklı nedenle ayrılması, emeklilik koşulları, askerlik ve kadın işçinin evlendikten sonraki bir yıl içinde ayrılması başlıca örneklerdir.
Her istifa kıdem tazminatı hakkı doğurmaz. Fesih nedeni, çalışma süresi ve tarafların beyanları birlikte değerlendirilir; işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeniyle yapılan haklı fesihte kıdem tazminatı doğmayabilir.
Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Kıdem tazminatı, işçinin her tam çalışma yılı için 30 günlük giydirilmiş brüt ücreti üzerinden hesaplanır. Bir yıldan artan süreler de gün oranında hesaba katılır; düzenli para ve para ile ölçülebilen menfaatler brüt ücrete eklenebilir.
Hesaplamada fesih tarihinde geçerli kıdem tazminatı tavanı uygulanır. Giydirilmiş brüt ücret tavanı aşıyorsa her hizmet yılı için tavan tutarı esas alınır; hesaplanan kıdem tazminatından damga vergisi dışında kural olarak gelir vergisi kesilmez.
İhbar Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Belirsiz süreli iş sözleşmesini haklı neden olmadan sona erdiren taraf, kanuni bildirim süresine uymamışsa karşı tarafa ihbar tazminatı ödeyebilir. Bildirim süresi altı aydan az kıdemde 2 hafta, altı ay ile bir buçuk yıl arasında 4 hafta, bir buçuk ile üç yıl arasında 6 hafta ve üç yıldan fazla kıdemde 8 haftadır.
İhbar tazminatı, bildirim süresine karşılık gelen giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır. Bu ödeme gelir vergisi ve damga vergisi kesintilerine tabi olabilir; uygulanacak kesintiler ödeme tarihi ve çalışanın vergi durumuna göre sonuç tutarını etkiler.
Giydirilmiş Brüt Ücrete Hangi Ödemeler Dahildir?
Çıplak brüt ücretin yanında düzenli ve süreklilik taşıyan yemek, yol, yakacak, ikramiye ve benzeri menfaatlerin günlük karşılığı giydirilmiş brüt ücrete eklenebilir. Ödemenin adı değil, işçiye devamlı sağlanıp sağlanmadığı ve para ile ölçülebilir olup olmadığı önem taşır.
Fazla çalışma ücreti, hafta tatili ve genel tatil ücreti gibi çalışmaya bağlı değişken ödemeler kural olarak giydirilmiş ücrete dahil edilmez. Düzensiz prim ve yardımların hesaba katılması ise ödeme düzeni ile işyeri uygulamasına göre ayrıca değerlendirilir.
Kıdem ve İhbar Tazminatında Kesintiler Nelerdir?
Kıdem tazminatından damga vergisi kesilir ve tavanı aşmayan yasal kıdem ödemesi gelir vergisinden istisnadır. İhbar tazminatı ise ücret niteliğinde değerlendirildiğinden gelir vergisi ile damga vergisine tabi tutulur.
Net ödeme hesaplanırken brüt tutar, fesih tarihi, geçerli vergi oranları ve kıdem tazminatı tavanı doğru girilmelidir. Kullanılmayan yıllık izin, fazla mesai ve diğer işçilik alacakları kıdem ve ihbar tazminatından ayrı kalemlerdir.
