Yasal Faiz ve Temerrüt Faizi Nedir?

Yasal faiz, tarafların sözleşmede başka bir faiz oranı belirlemediği durumlarda kanun gereğince uygulanan orandır. Temerrüt faizi ise muaccel para borcunu zamanında ödemeyen borçlunun gecikme dönemi için ödemesi gereken faizdir.

İki kavram her dosyada aynı sonucu ifade etmez. Borcun ticari veya adi nitelikte olması, sözleşmede faiz hükmü bulunması, özel kanunlarda ayrı oran öngörülmesi ve alacaklının talebi uygulanacak faizi değiştirebilir.

Yasal Faiz Nasıl Hesaplanır?

Basit faiz hesabında ana para, yıllık faiz oranı ve faiz işletilecek gün sayısı kullanılır. Genel yöntem ana para ile yıllık oran ve gün sayısının çarpılıp yılın gün sayısına bölünmesidir; tarih aralığında oran değişmişse her dönem ayrı hesaplanır.

Faiz başlangıcı çoğu zaman borçlunun temerrüde düştüğü veya kanunun faizi başlattığı tarihtir. Dava tarihi, ihtar tarihi, vade veya zarar tarihi alacağın niteliğine göre başlangıç olabilir; yanlış tarih seçimi toplam tutarı doğrudan değiştirir.

Borçlu Ne Zaman Temerrüde Düşer?

Muaccel bir borçta borçlunun temerrüdü kural olarak alacaklının ihtarıyla oluşur. Borcun ödeneceği gün taraflarca kesin biçimde belirlenmişse veya kanunda ihtarsız temerrüt hâli varsa ayrıca ihtar gerekmeden belirlenen tarihte temerrüt doğabilir.

Haksız fiil, işçilik alacağı, sigorta tazminatı, kira ve ticari satış gibi alanlarda faiz başlangıcına ilişkin özel hükümler bulunabilir. Bu nedenle yalnızca faturanın veya sözleşmenin tarihini girmek her uyuşmazlıkta doğru sonuç vermez.

Ticari İşlerde Temerrüt Faizi Nasıl Belirlenir?

Ticari işlerde sözleşmeyle kararlaştırılan faiz ve Türk Ticaret Kanunu ile diğer mevzuat hükümleri birlikte değerlendirilir. Mal ve hizmet tedarikinde geç ödemeler için Türk Ticaret Kanunu’nun 1530. maddesi kapsamında TCMB tarafından ilan edilen özel temerrüt faizi uygulanabilir.

Avans faizi, ticari temerrüt faizi ve TTK 1530 oranı aynı kavram değildir. Borcun kaynağı, tarafların tacir olup olmadığı ve sözleşme hükümleri incelenmeden oran seçilmesi fazla veya eksik faiz hesabına yol açabilir.

Faiz Hesabında Kısmi Ödeme ve Oran Değişikliği

Borçlu kısmi ödeme yaptığında ödemenin hangi kalemlere mahsup edileceği belirlendikten sonra kalan ana para üzerinden hesaplamaya devam edilir. İcra giderleri, faiz ve ana para sıralaması somut dosyaya göre son bakiyeyi etkileyebilir.

Faiz oranı hesap dönemi içinde değişirse tek oran bütün döneme uygulanmamalıdır. Her oran kendi yürürlük tarihleri arasındaki günlere uygulanmalı, dönem sonuçları toplanmalı ve varsa ara ödemeler ilgili tarihlerde bakiyeden düşülmelidir.