Ölümlü trafik kazaları, ceza soruşturmasının yanında birden fazla kişi ve kuruma karşı maddi ve manevi tazminat talep edilmesini gündeme getirebilir. Kazada hayatını kaybeden kişinin eşi, çocukları, anne ve babası ile yaşamı boyunca düzenli destek sağladığı diğer kişiler, ölüm nedeniyle uğradıkları ekonomik kayıpların giderilmesini isteyebilir. Cenaze giderleri, ölümden önce yapılan tedavi masrafları ve destekten yoksun kalma zararı maddi tazminatın; yakınların yaşadığı acı ve manevi yıkım ise manevi tazminatın konusunu oluşturabilir.
Tazminatın kimden talep edileceği yalnızca kazayı yapan sürücüye göre belirlenmez. Sürücünün yanında aracın işleteni, ruhsat sahibi, zorunlu trafik sigortası şirketi, araç bir ticari faaliyet kapsamında kullanılıyorsa işveren veya taşımacılık şirketi ve yol kusuru bulunuyorsa ilgili kamu idaresi sorumlu olabilir. Her sorumlunun hukuki dayanağı, sorumluluk kapsamı, dava yolu ve tazminat limiti farklı olduğundan bütün talepler aynı kişiye veya kuruma aynı şekilde yöneltilemez.
Ölümlü Trafik Kazasında Hangi Tazminatlar Talep Edilebilir?
Ölümlü trafik kazasında maddi ve manevi olmak üzere iki temel tazminat türü gündeme gelir. Maddi tazminat, ölüm nedeniyle ortaya çıkan ölçülebilir ekonomik kayıpları karşılamayı amaçlar. Ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ve çalışma gücünün kaybından doğan zararlar; ölümün ardından cenaze giderleri ve ölen kişinin desteğinden mahrum kalanların kayıpları talep edilebilir.
Manevi tazminat ise ölen kişinin yakınlarının yaşadığı acı, üzüntü ve ruhsal yıkım karşılığında uygun bir miktar paranın ödenmesini amaçlar. Maddi tazminat için ekonomik destek ilişkisinin kanıtlanması gerekirken manevi tazminatta ölen kişiyle kurulan yakınlık ve duygusal bağ önem taşır. Aynı kişi, şartları bulunuyorsa hem destekten yoksun kalma hem de manevi tazminat talep edebilir.
Ölümlü kazada talep edilebilecek başlıca zararlar şunlardır:
- Cenaze ve defin giderleri
- Ölümden önce yapılan tedavi giderleri
- Ölüm hemen gerçekleşmemişse geçici iş göremezlik zararı
- Destekten yoksun kalma tazminatı
- Ölen kişinin zarar gören eşyalarına ilişkin maddi zarar
- Yakınların manevi tazminat talepleri
- Şartları varsa bakıcı, ulaşım ve zorunlu tedavi giderleri
- Kazayla bağlantılı diğer belgelenebilir ekonomik kayıplar
Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Nedir?
Destekten yoksun kalma tazminatı, ölen kişinin hayatta kalması halinde ekonomik yardımını sürdürmesi beklenen kişilerin ölüm nedeniyle kaybettiği desteği karşılamayı amaçlar. Bu tazminat miras payının karşılığı değildir. Hak sahibi, ölen kişiden kendisine geçen bir alacağı değil, ölüm sonucunda doğrudan kendi mal varlığında meydana gelen zararı talep eder.
Desteğin mutlaka her ay belirli miktarda para vermesi gerekmez. Barınma, eğitim, bakım, ev işleri, çocukların gözetimi veya aile işletmesinde çalışma gibi ekonomik değeri bulunan düzenli katkılar da destek olarak kabul edilebilir. Ölen kişinin geliri kadar aile içinde yerine getirdiği ve ölüm sonrasında dışarıdan hizmet alınmasını gerektiren faaliyetler de hesaplamada önem taşıyabilir.
Destekten Yoksun Kalma Tazminatını Kimler İsteyebilir?
Destekten yoksun kalma tazminatı yalnızca yasal mirasçılara tanınmış bir hak değildir. Ölen kişinin sağlığında düzenli ve devamlı şekilde destek olduğu veya ileride destek olması kuvvetle muhtemel bulunan herkes şartları varsa tazminat talep edebilir. Eş, çocuklar ve anne-baba bakımından fiilî destek ilişkisi çoğu zaman hayatın olağan akışı çerçevesinde değerlendirilse de somut olayın özellikleri her zaman önemlidir.
Nişanlı, birlikte yaşanan partner, kardeş, üvey çocuk veya ölen kişinin düzenli olarak yardım ettiği başka bir kişi de gerçek ve sürekli destek ilişkisini kanıtlayarak talepte bulunabilir. Buna karşılık yalnızca akrabalık ilişkisi bulunması tazminat için yeterli değildir. Davacının ölüm nedeniyle gerçek bir ekonomik destekten mahrum kaldığını göstermesi gerekir.
| Hak sahibi | Genel değerlendirme |
|---|---|
| Eş | Ortak yaşam ve ekonomik destek ilişkisi dikkate alınır |
| Küçük çocuk | Eğitim, bakım ve geçim desteği hesaplanır |
| Yetişkin çocuk | Fiilî veya gelecekteki destek ihtimali değerlendirilir |
| Anne ve baba | Ölen çocuğun mevcut veya beklenen desteği incelenir |
| Nişanlı veya birlikte yaşanan partner | Gerçek ve düzenli destek ilişkisi kanıtlanmalıdır |
| Kardeş | Akrabalık tek başına yeterli değildir |
| Üvey çocuk | Fiilî bakım ve destek ilişkisi önem taşır |
| Diğer kişiler | Düzenli ve devamlı destek kanıtlanmalıdır |
Mirasçı Olmayan Kişi Tazminat İsteyebilir mi?
Destekten yoksun kalma tazminatı miras hukukundan bağımsız bir zarar kalemi olduğu için kişinin mirasçı olmaması tek başına talebe engel değildir. Ölen kişinin sağlığında düzenli olarak yardım ettiği bir kişi, yasal mirasçı olmasa bile destek ilişkisini kanıtlayarak tazminat isteyebilir. Aynı şekilde mirası reddeden kişinin de destekten yoksun kalma talebi ayrı değerlendirilir.
Buna karşılık yasal mirasçı olmak, destek ilişkisinin her durumda bulunduğunu göstermez. Uzun yıllardır ölen kişiyle görüşmeyen ve ondan herhangi bir ekonomik yardım almayan bir kardeşin yalnızca mirasçılık sıfatına dayanarak destek tazminatı alması mümkün olmayabilir. Talebin temeli mirasçılık belgesi değil, ölüm nedeniyle ortadan kalkan fiilî veya beklenen ekonomik destektir.
Cenaze ve Defin Giderleri Kimden Talep Edilebilir?
Ölüm nedeniyle yapılan makul cenaze ve defin giderleri maddi tazminat kapsamında talep edilebilir. Cenazenin taşınması, defin işlemleri, mezar giderleri ve yerel koşullara göre zorunlu kabul edilebilecek diğer harcamalar bu kapsama girebilir. Talepte bulunan kişinin giderleri gerçekten karşılamış olması ve harcamaların kazayla bağlantılı bulunması gerekir.
Her geleneksel veya sosyal harcamanın tamamı tazminat kapsamında kabul edilmeyebilir. Harcamanın zorunlu ve makul olup olmadığı, bölgesel uygulamalar ve olayın özellikleri dikkate alınarak değerlendirilir. Fatura, makbuz ve ödeme belgelerinin saklanması ispatı kolaylaştırır; belge bulunmayan zorunlu giderler ise olayın niteliğine göre ayrıca değerlendirilebilir.
Ölümden Önce Yapılan Tedavi Giderleri Talep Edilebilir mi?
Kazada yaralanan kişi bir süre tedavi gördükten sonra hayatını kaybetmişse, ölüm tarihine kadar yapılan sağlık giderleri maddi tazminat kapsamında talep edilebilir. Hastane, ilaç, ameliyat, yoğun bakım, fizik tedavi, protez, ambulans, ulaşım ve bakıcı giderleri bu kapsama girebilir. Giderlerin trafik kazasından kaynaklandığının ve makul olduğunun gösterilmesi gerekir.
SGK veya başka bir kurum tarafından karşılanan tutarlar ile hak sahiplerinin kendi bütçesinden yaptığı harcamalar ayrı değerlendirilir. Resmî sağlık kuruluşunda tedavi görülmüş olması, hiçbir ek gider talep edilemeyeceği anlamına gelmez. Karşılanmayan ilaç, bakım, ulaşım veya yardımcı malzeme giderleri belgelenebiliyorsa sorumlulardan istenebilir.
Manevi Tazminatı Kimler Talep Edebilir?
Ölen kişinin yakınları, trafik kazası nedeniyle yaşadıkları ağır acı ve manevi sarsıntı karşılığında manevi tazminat isteyebilir. Eş, çocuk, anne ve baba bu talepte bulunabilecek kişilerin başında gelir. Kardeşler ve ölen kişiyle güçlü duygusal bağ içinde bulunan diğer kişiler bakımından da somut yakınlık ilişkisi değerlendirilir.
Manevi tazminat için destekten yoksun kalma tazminatındaki gibi ekonomik destek ilişkisinin kanıtlanması gerekmez. Ancak yalnızca nüfus kaydındaki akrabalık her durumda aynı miktarda tazminata hak kazandırmaz. Birlikte yaşama, ilişkinin yoğunluğu, ölümün aile hayatına etkisi, tarafların kusuru ve olayın gerçekleşme biçimi tazminatın miktarında etkili olur.
Manevi Tazminat Sigorta Şirketinden İstenebilir mi?
Zorunlu trafik sigortası, kural olarak poliçedeki teminat kapsamına giren maddi zararları belirlenen limitlere kadar karşılar. Manevi tazminat talepleri zorunlu trafik sigortasının standart teminat kapsamı dışında kalır. Bu nedenle manevi tazminat genellikle kusurlu sürücü, işleten ve diğer sorumlulara yöneltilir.
Aracın ihtiyari mali sorumluluk sigortası bulunuyorsa poliçede manevi tazminat teminatı verilip verilmediği ayrıca incelenmelidir. Her kasko veya ihtiyari mali sorumluluk poliçesi manevi zararları kendiliğinden karşılamaz. Poliçe özel şartları, ek teminatlar ve limitler kontrol edilmeden sigorta şirketinin manevi tazminattan sorumlu olduğu kabul edilmemelidir.
Ölümlü Trafik Kazasında Sürücünün Sorumluluğu
Kazanın meydana gelmesinde kusuru bulunan sürücü, ölüm nedeniyle doğan maddi ve manevi zararlardan sorumlu olabilir. Hız sınırının aşılması, kırmızı ışık ihlali, hatalı sollama, geçiş önceliğine uymama, alkollü araç kullanma veya dikkatsizlik gibi davranışlar kusur değerlendirmesinde dikkate alınır. Sürücünün sorumluluğu çoğunlukla kusurlu davranışına dayanır.
Ceza dosyasında sürücü hakkında taksirle öldürme suçundan soruşturma veya dava yürütülmesi, tazminat taleplerinden ayrı bir süreçtir. Ceza mahkemesindeki kusur raporu ve maddi olay tespitleri hukuk davasında önem taşıyabilir ancak tazminat mahkemesi zarar ve sorumluluğu kendi kurallarına göre değerlendirir. Sürücünün ceza almaması, her durumda tazminat sorumluluğunun bulunmadığı anlamına gelmez.
Araç Sahibinin Sorumluluğu
Aracın trafik sicilindeki sahibi çoğu zaman işleten olarak kabul edilir ve aracın işletilmesi nedeniyle doğan zararlardan sorumlu tutulabilir. Ancak ruhsat sahibi, araç üzerinde fiilî ve ekonomik hâkimiyetin uzun süreli olarak başka bir kişiye geçtiğini kanıtlayarak işleten sıfatına itiraz edebilir. Kısa süreli kullanım veya aracın bir yakına verilmesi genellikle işleten sıfatını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Araç sahibi, kazayı bizzat yapmamış olsa bile motorlu aracın işletilmesinden kaynaklanan tehlike sorumluluğu nedeniyle tazminat taleplerinin muhatabı olabilir. Bu nedenle davanın yalnızca sürücüye yöneltilmesi, tahsilat imkânını gereksiz şekilde sınırlandırabilir. Ruhsat kayıtlarıyla birlikte aracın kim tarafından, hangi amaçla ve kimin hesabına işletildiği araştırılmalıdır.
Araç İşleteni Kimdir?
İşleten, aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işleten, araç üzerinde fiilî tasarruf gücü bulunan kişidir. Trafik sicilinde araç sahibi olarak görünen kişi kural olarak işleten kabul edilse de gerçek işleten her zaman ruhsat sahibi olmayabilir. Uzun süreli kira, mülkiyeti muhafaza kaydıyla satış veya aracın fiilî ve ekonomik hâkimiyetinin devri farklı bir işletenin belirlenmesine yol açabilir.
İşleten sıfatı yalnızca direksiyon başında bulunmaya bağlı değildir. Sürücü aracı kullanan kişi, işleten ise aracın işletilmesinden ekonomik yarar sağlayan ve aracın kullanımını yönlendiren kişi olabilir. Şirket aracında sürücü çalışan, işleten ise şirket olabilir. Sürücü ve işleten aynı kazadan farklı hukuki nedenlerle birlikte sorumlu tutulabilir.
Zorunlu Trafik Sigortası Şirketinin Sorumluluğu
Zorunlu trafik sigortası, işletenin üçüncü kişilere karşı hukuki sorumluluğunu poliçe limitleri içinde teminat altına alır. Ölümlü kazalarda destekten yoksun kalma tazminatı ile poliçe kapsamında bulunan diğer maddi zararlar sigorta şirketinden talep edilebilir. Ancak sigorta şirketinin sorumluluğu kazanın gerçekleştiği tarihte geçerli olan kişi başı ve kaza başı teminat limitleriyle sınırlıdır.
Tazminat hesabının poliçe limitini aşması halinde aşan bölüm sürücü, işleten ve diğer sorumlulardan istenebilir. Sigorta şirketinin poliçe limiti, bütün hak sahipleri bakımından sınırsız bir ödeme taahhüdü değildir. Aynı kazada birden fazla kişinin ölmesi veya yaralanması durumunda kaza başına toplam limitin hak sahipleri arasında paylaştırılması gerekebilir.
Sigorta Şirketine Başvuru Zorunlu mudur?
Trafik kazasından doğan tazminat için sigorta şirketine karşı dava açmadan önce şirkete yazılı başvuru yapılması gerekir. Başvuruda kaza bilgileri, talep sahipleri, ölüm belgesi, kusur ve gelir kayıtları ile tazminat hesabına esas olabilecek belgeler sunulmalıdır. Eksik belgeyle yapılan başvuru, sigorta şirketinin değerlendirme yapamadığını ileri sürmesine neden olabilir.
Sigorta şirketinin kanuni süre içinde yazılı cevap vermemesi veya yapılan ödemenin zararı karşılamaması halinde dava ya da şartları varsa Sigorta Tahkim Komisyonu yolu kullanılabilir. Başvurunun teslim tarihi ve sunulan belgeler kayıt altına alınmalıdır. Yalnızca telefonla hasar dosyası açtırmak veya sözlü görüşme yapmak, zorunlu yazılı başvuru şartını her durumda karşılamayabilir.
Sigorta Tahkim Komisyonuna Başvurulabilir mi?
Sigorta şirketi başvuruyu reddeder, süresinde cevap vermez veya eksik ödeme yaparsa Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru yapılabilir. Tahkim, sigorta uyuşmazlığının mahkeme dışında hakemler tarafından incelenmesini sağlayan özel bir yoldur. Başvuru yapılabilmesi için ilgili sigorta kuruluşunun tahkim sistemindeki durumu ve kanuni şartlar kontrol edilmelidir.
Tahkim başvurusunda yalnızca hesap raporu sunulması yeterli değildir. Destek ilişkisi, kusur, gelir, yaşam tablosu ve daha önce yapılan ödemeler belgelerle gösterilmelidir. Hakem kararına karşı itiraz veya temyiz imkânları uyuşmazlık değerine ve kanundaki parasal sınırlara göre değişebilir.
Güvence Hesabından Tazminat Talep Edilebilir mi?
Kazaya neden olan aracın zorunlu trafik sigortasının bulunmaması, aracın tespit edilememesi veya sigorta şirketinin ruhsatının iptali ya da iflası gibi kanunda belirtilen bazı durumlarda Güvence Hesabına başvuru gündeme gelebilir. Güvence Hesabı, her trafik kazasında sigorta şirketinin yerine geçen genel bir ödeme kurumu değildir.
Başvurunun kapsamı, kazanın niteliğine ve aracın sigorta durumuna göre belirlenir. Plakası tespit edilemeyen araçlarda bedensel zararlar yönünden talepte bulunulabilse de mal zararları bakımından farklı sınırlamalar bulunabilir. Ölümlü kazada destekten yoksun kalma zararı, şartları varsa Güvence Hesabından teminat limitleri içinde istenebilir.
Araç Bir Şirkete Aitse Tazminat Kimden İstenir?
Kazaya neden olan araç bir şirkete aitse şirket, araç işleteni sıfatıyla doğan zararlardan sorumlu olabilir. Aracı kullanan kişi şirket çalışanıysa işverenin çalışanını gözetme, seçme ve denetleme yükümlülüğü ile adam çalıştıranın sorumluluğu da gündeme gelebilir. Sürücünün görevi sırasında veya şirketin işi için araç kullanıp kullanmadığı incelenmelidir.
Şirket aracı çalışan tarafından kişisel amaçla kullanılmış olsa bile işleten sorumluluğunun kendiliğinden ortadan kalktığı söylenemez. Aracın izinsiz alındığı, işletenin veya eylemlerinden sorumlu olduğu kişilerin kusuru bulunmadan aracın ele geçirildiği ve gerekli özenin gösterildiği iddiaları özel şartlara tabidir. Ticaret sicili, araç kaydı, görev belgeleri ve şirket içi kullanım kayıtları birlikte incelenmelidir.
İşverenin Sorumluluğu
Sürücü kazaya işini yürüttüğü sırada neden olmuşsa işverenin de tazminat sorumluluğu doğabilir. Servis aracı, kargo aracı, yolcu otobüsü, taksi, lojistik aracı veya şirket otomobiliyle iş sırasında meydana gelen kazalarda işveren ve işleten çoğu zaman aynı tüzel kişi olabilir. Ancak aracın mülkiyetinin başka kişide bulunması halinde sorumluların sıfatları ayrı ayrı belirlenmelidir.
İşveren, çalışanı seçerken, talimat verirken ve denetlerken gerekli özeni gösterdiğini ileri sürebilir. Bununla birlikte motorlu aracın işleteni sıfatından doğan sorumluluk ile adam çalıştıranın sorumluluğu farklı hukuki temellere dayanır. İşveren bir sorumluluk türünden kurtulsa bile diğer hukuki sebebe göre sorumlu tutulabilir.
Yolcu Taşımacılığı Yapan Şirketin Sorumluluğu
Otobüs, minibüs, servis veya başka bir ticari taşıma aracında yolcu olarak bulunan kişinin ölmesi halinde taşıma şirketinin sorumluluğu gündeme gelir. Taşıyıcı, yolcuyu varış yerine güvenli şekilde ulaştırma yükümlülüğü altındadır. Sürücü kusurunun yanında aracın bakımsızlığı, aşırı çalışma, uygun olmayan personel seçimi ve sefer organizasyonu da incelenebilir.
Yolcu taşımalarında zorunlu trafik sigortasının yanında taşımacılığın türüne göre zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası veya başka sorumluluk sigortaları bulunabilir. Her poliçenin teminat türü ve ödeme şartları farklıdır. Bir sigortadan ödeme yapılması, diğer sorumlulara karşı bütün talepleri her durumda sona erdirmez; mükerrer ödeme yapılmaması için mahsup değerlendirmesi yapılır.
Yol Kusuru Bulunması Halinde İdarenin Sorumluluğu
Kazanın oluşmasında yolun bakım ve güvenliğindeki eksiklik etkili olabilir. Çukur, eksik işaretleme, çalışmayan trafik lambası, yetersiz aydınlatma, hatalı bariyer, açık bırakılan yol çalışması veya tehlikeli kavşak düzenlemesi hizmet kusuru iddiasına neden olabilir. Bu durumda yolu yapmak, bakımını yürütmek veya trafik güvenliğini sağlamakla görevli kamu idaresinin sorumluluğu gündeme gelebilir.
Kamu idaresine yöneltilecek tazminat talebi, sürücü ve sigorta şirketine karşı açılan özel hukuk davasından farklı bir yargı yoluna tabi olabilir. İdareye süresi içinde ön başvuru yapılması ve ardından idari yargıda tam yargı davası açılması gerekebilir. Yol kusurunun kazaya etkisi teknik bilirkişi incelemesi, olay yeri görüntüleri ve yol bakım kayıtlarıyla belirlenir.
Araçtaki Üretim Hatası Kazaya Neden Olursa Kim Sorumlu Olur?
Fren, direksiyon, lastik, hava yastığı veya başka bir araç parçasındaki üretim ya da tasarım hatası kazaya neden olmuş veya ölüm sonucunu ağırlaştırmış olabilir. Böyle bir durumda üretici, ithalatçı, satıcı veya bakım hizmetini sağlayan işletmenin sorumluluğu gündeme gelebilir. Ancak arızanın kazadan önce mevcut olduğu ve kazanın meydana gelmesinde etkili bulunduğu teknik olarak kanıtlanmalıdır.
Kazadan sonra aracın hızla tamir edilmesi veya hurdaya ayrılması önemli delillerin kaybolmasına neden olabilir. Araç üzerinde uzman incelemesi ve delil tespiti yapılması gerekebilir. Periyodik bakım eksikliği, yetkisiz müdahale ve parçanın kullanım ömrü de üretici sorumluluğuyla birlikte değerlendirilir.
Birden Fazla Araç Kazaya Karışırsa Tazminat Kimden İstenir?
Zincirleme veya çok araçlı kazalarda birden fazla sürücü ve işleten zararın meydana gelmesinden sorumlu olabilir. Hak sahipleri, kanundaki müteselsil sorumluluk şartları çerçevesinde zararın tamamını sorumlulardan birinden veya birkaçından talep edebilir. Sorumlular daha sonra kendi kusur oranlarına göre birbirlerine rücu edebilir.
Hak sahiplerinin her sorumluya yalnızca ayrı kusur oranı kadar başvurması her durumda zorunlu değildir. Ancak sigorta şirketlerinin poliçe limitleri, araçların kusur durumları ve teminat kapsamları ayrı ayrı incelenmelidir. Birden fazla sigorta şirketi bulunması halinde toplam zarar aşılmadan sorumluluk paylaştırılır.
Ölümlü Trafik Kazasında Kusur Nasıl Belirlenir?
Kusur belirlenirken kaza tespit tutanağı, olay yeri krokisi, kamera kayıtları, araç hasarları, fren izleri, tanık anlatımları ve trafik kuralları birlikte değerlendirilir. Kolluk tarafından hazırlanan ilk tutanak önemli olmakla birlikte mahkemeyi her durumda bağlayan kesin bir kusur raporu değildir. Dosya bilirkişiye veya uzman kuruma gönderilerek yeniden inceleme yapılabilir.
Ceza ve hukuk dosyalarında farklı bilirkişi raporları düzenlenmişse çelişkilerin giderilmesi gerekir. Kusur değerlendirmesi yalnızca sürücüler arasında yapılmaz; yol kusuru, araç arızası, yaya davranışı ve organizasyon eksiklikleri de kazanın meydana gelmesinde etkili olabilir. Raporun somut verileri incelemeden yalnızca sonuç bildirmesi halinde itiraz edilebilir.
Ölen Kişinin Kusuru Tazminatı Etkiler mi?
Ölen kişinin kazanın meydana gelmesinde kusurlu olması, talep edilebilecek tazminatın kapsamını etkileyebilir. Yaya geçidi dışında yola çıkma, emniyet kemeri takmama, motosiklette kask kullanmama veya kazaya neden olan sürüş davranışında bulunma müterafik kusur ya da kusur indirimi tartışmasını gündeme getirebilir. Bununla birlikte her kural ihlalinin ölüm sonucuna etkisi aynı değildir.
Özellikle tek taraflı kazada hayatını kaybeden sürücünün yakınlarının zorunlu trafik sigortasından destekten yoksun kalma talebi, kazanın tarihi, poliçe hükümleri, kanuni düzenlemeler ve güncel yargısal yaklaşım çerçevesinde özel olarak değerlendirilmelidir. Ölen kişinin kusuru gerekçe gösterilerek bütün taleplerin otomatik olarak reddedileceği veya hiçbir indirim yapılamayacağı yönünde genel bir sonuca varılmamalıdır.
Emniyet Kemeri Takılmaması Tazminatı Azaltır mı?
Emniyet kemeri takılmaması, ölüm sonucunun meydana gelmesine veya ağırlaşmasına etkili olmuşsa tazminattan indirim sebebi olarak değerlendirilebilir. Ancak yalnızca tutanakta kemerin takılmadığının yazması yeterli olmayabilir. Kemer takılmış olsaydı ölümün önlenip önlenemeyeceği veya yaralanmanın daha hafif gerçekleşip gerçekleşmeyeceği tıbbi ve teknik olarak incelenmelidir.
Kazanın şiddeti nedeniyle kemer takılı olsa bile ölümün kaçınılmaz olduğu anlaşılıyorsa indirim yapılması uygun olmayabilir. İndirim oranı sürücünün trafik kusurundan ayrı bir konudur. Kazanın oluşumundaki kusur ile zararın artmasına katkı sağlayan davranış birbirinden ayrılarak değerlendirilmelidir.
Alkollü veya Ehliyetsiz Sürücü Kazasında Sigorta Ödeme Yapar mı?
Sürücünün alkollü veya ehliyetsiz olması, zarar gören üçüncü kişilerin zorunlu trafik sigortasına başvuru hakkını her durumda ortadan kaldırmaz. Zorunlu sigortanın temel amacı trafik kazasında zarar gören üçüncü kişileri korumaktır. Sigorta şirketi teminat kapsamındaki zararı hak sahiplerine ödedikten sonra şartları varsa kendi sigortalısına veya sürücüye rücu edebilir.
Alkolün kazanın meydana gelmesinde etkili olup olmadığı, sürücünün ehliyet durumu ve poliçe genel şartları rücu değerlendirmesinde önem taşır. Sigorta şirketinin sigortalısına rücu hakkıyla hak sahiplerinin doğrudan sigortadan tazminat talep etmesi birbirine karıştırılmamalıdır.
Hatır Taşıması Tazminatı Etkiler mi?
Bir kişinin ücretsiz ve dostluk, akrabalık veya nezaket ilişkisi kapsamında araçta taşınması hatır taşıması olarak değerlendirilebilir. Hatır taşımasının bulunması, tazminatın somut olayın koşullarına göre indirilmesine neden olabilir. Ancak yolcunun araçta ücretsiz bulunması her durumda hatır taşıması anlamına gelmez.
Taşımanın iki tarafın ortak yararına yapılması, iş ilişkisine dayanması veya sürücünün dolaylı bir menfaat sağlaması halinde hatır taşıması indirimi uygulanmayabilir. İndirim yapılırken tarafların ekonomik ve sosyal durumu, taşımanın amacı ve hakkaniyet birlikte değerlendirilmelidir. Aynı olayda hem hatır taşıması hem de müterafik kusur indirimi uygulanması halinde mükerrer indirimden kaçınılmalıdır.
Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Hesaplamada ölen kişinin geliri, yaşı, beklenen yaşam ve çalışma süresi, destek verdiği kişilerin yaşları ve destek payları dikkate alınır. Ölen kişinin gelirinden kendi kişisel ihtiyaçları için ayıracağı bölüm çıkarılır; kalan destek miktarı eş, çocuk, anne ve baba gibi hak sahipleri arasında dönemlere göre paylaştırılır. Çocukların destek süresi eğitim durumuna ve somut koşullara göre değişebilir.
Hesaplama aktüerya bilirkişileri tarafından güncel yaşam tabloları ve yargısal hesaplama ilkeleri kullanılarak yapılır. Bilirkişinin yalnızca toplam rakam vermesi yeterli değildir; gelir, kusur, destek payları, yaşam süresi, işlemiş ve işleyecek dönem hesabı ile indirimler raporda denetlenebilir biçimde gösterilmelidir. Sigorta şirketinin daha önce yaptığı ödeme de güncel değeri ve ödeme tarihi dikkate alınarak hesapta mahsup edilebilir.
Ölen Kişinin Geliri Nasıl Belirlenir?
Ücretli çalışanlarda maaş bordrosu, SGK kayıtları, banka hareketleri ve işveren yazıları kullanılabilir. Gerçek ücretin bordroda gösterilenden daha yüksek olduğu ileri sürülüyorsa emsal ücret araştırması, meslek odası kayıtları ve diğer deliller değerlendirilebilir. Gelirin yalnızca asgari ücret üzerinden hesaplanması her dosyada doğru olmayabilir.
Serbest meslek sahibi, şirket ortağı, esnaf veya çiftçi bakımından vergi kayıtları, ticari defterler, banka hareketleri ve mesleki faaliyet belgeleri incelenir. Kayıt dışı veya düzensiz gelir iddiası somut delillerle desteklenmelidir. Gelirin hiç belgelenememesi halinde kişinin yaşı, mesleği, çalışma durumu ve asgari ücret gibi nesnel ölçütlerden yararlanılabilir.
Ev Hanımının Ölümünde Destek Tazminatı İstenebilir mi?
Ev içinde çalışan kişinin gelir getirici bir işte çalışmaması, ailesine ekonomik destek sağlamadığı anlamına gelmez. Yemek, temizlik, çocuk bakımı ve ev düzeninin yürütülmesi ekonomik değeri bulunan hizmetlerdir. Bu hizmetlerin ölüm nedeniyle kaybedilmesi, geride kalan aile üyeleri bakımından destekten yoksun kalma zararı doğurabilir.
Hesaplamada ev hizmetlerinin parasal değeri, ölen kişinin yaşı, aile yapısı ve desteğin beklenen süresi dikkate alınır. Yalnızca resmî ücret gelirinin bulunmaması nedeniyle talebin reddedilmesi doğru olmayabilir. Ancak desteğin kimlere ve hangi süreyle sağlanacağı somut aile ilişkilerine göre belirlenmelidir.
Çocuğun Ölümünde Anne ve Baba Tazminat Alabilir mi?
Henüz gelir elde etmeyen bir çocuğun ölümü halinde anne ve baba, ileride çocuklarından destek görme ihtimaline dayanarak destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir. Çocuğun kaza tarihinde çalışmıyor olması gelecekte destek sağlamayacağı anlamına gelmez. Hesaplamada çocuğun yaşı, eğitim durumu ve muhtemel çalışma hayatı dikkate alınır.
Anne ve babanın gelir sahibi veya emekli olması da destek talebini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Destek yalnızca zorunlu geçim ihtiyacına bağlı değildir; düzenli yardım ve bakım beklentisi de önem taşır. Bununla birlikte hesaplamada anne ve babanın yaşları ile muhtemel destek süreleri ayrı ayrı değerlendirilir.
Tazminat Miktarını Etkileyen Unsurlar
Ölümlü trafik kazasında tazminat miktarı yalnızca kusur oranına göre belirlenmez. Ölen kişinin geliri, yaşı, çalışma süresi, destek sağladığı kişilerin sayısı ve yaşları, kazadaki kusurlar, sigorta limitleri ve daha önce yapılan ödemeler birlikte değerlendirilir. Her hak sahibi bakımından ayrı destek süresi ve payı hesaplanabilir.
Manevi tazminatta ise ölümün meydana geliş biçimi, tarafların kusuru, ölen kişiyle yakınlık, hak sahiplerinin yaşadığı ruhsal etki ve ekonomik koşullar önem taşır. Benzer kazalarda verilen tazminatlar fikir verebilse de her dosyanın kendine özgü özellikleri bulunur. Önceden kesin bir rakam vaat edilmesi sağlıklı değildir.
| Hesaplama unsuru | Tazminata etkisi |
|---|---|
| Ölen kişinin geliri | Destek tutarının temelini oluşturur |
| Ölen kişinin yaşı | Muhtemel çalışma ve destek süresini etkiler |
| Hak sahiplerinin yaşı | Destek süresinin belirlenmesinde kullanılır |
| Çocukların eğitim durumu | Destek süresini uzatabilir |
| Kusur oranları | Tazminatta indirim veya sorumluluk dağılımı yaratabilir |
| Emniyet kemeri veya kask | Zarara etkisi varsa müterafik kusur gündeme gelebilir |
| Sigorta limiti | Sigorta şirketinin azami sorumluluğunu belirler |
| Önceki ödemeler | Hesaplanan zarardan mahsup edilebilir |
| Hatır taşıması | Şartları varsa hakkaniyet indirimi doğurabilir |
Sigorta Şirketinin Yaptığı Ödeme Yeterli Değilse Ne Yapılabilir?
Sigorta şirketinin yaptığı ödeme, hak sahiplerinin bütün zararını karşılamıyorsa bakiye tazminat talep edilebilir. Ödeme sırasında kullanılan gelir, kusur, yaşam tablosu ve destek payları incelenmelidir. Sigorta şirketinin tek taraflı hazırladığı hesap, gerçek zararın kesin miktarı olarak kabul edilmek zorunda değildir.
Ödeme poliçe limitine ulaşmamışsa eksik bölüm sigorta şirketinden; zarar poliçe limitini aşıyorsa aşan bölüm sürücü, işleten ve diğer sorumlulardan istenebilir. Sigorta şirketinin faiz, yargılama gideri ve vekâlet ücreti sorumluluğunun poliçe limiti karşısındaki durumu hakkında Sigorta Şirketleri Faiz, Yargılama Gideri ve Vekâlet Ücretinden Limit Dışı da Sorumludur başlıklı yazımız incelenebilir.
İbraname İmzalanması Ek Tazminat Talebini Engeller mi?
Sigorta şirketinin veya sorumluların ödeme sırasında imzalattığı ibraname, her durumda ek tazminat talebini kesin olarak ortadan kaldırmaz. Ödenen tutarla gerçek zarar arasında açık oransızlık bulunması, belgenin içeriği ve imzalanma koşulları değerlendirilir. Trafik sigortasına ilişkin özel hükümler kapsamında yetersiz veya fahiş ölçüde düşük ödemeler tartışma konusu yapılabilir.
Bununla birlikte ibraname ve sulh sözleşmeleri incelenmeden yeni talepte bulunulmamalıdır. Belgenin yalnızca alınan miktarı gösteren makbuz mu, tüm haklardan vazgeçme içeren ibra mı yoksa karşılıklı sulh sözleşmesi mi olduğu belirlenmelidir. İmza tarihinden sonra uzun süre beklenmesi ayrıca süre ve ispat sorunları yaratabilir.
Ölümlü Trafik Kazasında Zamanaşımı
Motorlu araç kazalarından doğan maddi tazminat taleplerinde kural olarak zarar ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her durumda kaza tarihinden itibaren on yıllık süre önem taşır. Ancak trafik kazası aynı zamanda daha uzun ceza zamanaşımı süresine tabi bir suç oluşturuyorsa uzamış ceza zamanaşımı süresi tazminat taleplerine uygulanabilir.
Zamanaşımı hesabında kazanın tarihi, ölüm tarihi, sorumluların öğrenildiği tarih, ceza dosyasının niteliği ve sigorta şirketine yapılan başvuru ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Ceza soruşturmasının devam etmesinin bütün süreleri kendiliğinden durdurduğu varsayılmamalıdır. Hak sahiplerinin kusur raporunun veya ceza mahkemesi kararının kesinleşmesini yıllarca beklemesi hak kaybı riski oluşturabilir.
Sigorta Şirketine Karşı Faiz Ne Zaman Başlar?
Sigorta şirketi bakımından faiz, şirketin gerekli belgelerle usulüne uygun şekilde temerrüde düşürüldüğü tarihe göre belirlenir. Eksiksiz başvurunun sigorta şirketine ulaştığı tarih ve kanuni ödeme süresinin sonu bu nedenle önemlidir. Başvurunun e-posta, noter, iadeli taahhütlü posta veya şirketin başvuru sistemi üzerinden yapıldığına ilişkin kayıt saklanmalıdır.
Sürücü ve işleten gibi haksız fiil sorumluları bakımından faiz başlangıcı kural olarak kaza tarihiyle ilişkilendirilebilir. Uygulanacak faiz türü ise aracın kullanım amacı, tarafların sıfatı ve sorumluluğun hukuki dayanağına göre değişebilir. Bütün davalılar bakımından aynı faiz türü ve başlangıç tarihinin uygulanacağı varsayılmamalıdır.
Tazminat Davasında Görevli Mahkeme
Sürücü ve işletene karşı haksız fiil sorumluluğuna dayalı davalarda genel görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesi olabilir. Sigorta şirketinin de davalı olduğu veya talebin sigorta sözleşmesinden kaynaklandığı durumlarda asliye ticaret mahkemesinin görevi gündeme gelebilir. Birden fazla davalıya aynı davada yöneltilen taleplerde görev konusu dosyanın bütününe göre değerlendirilmelidir.
Yol kusuru nedeniyle kamu idaresine yöneltilecek talepler ise idari yargının görev alanına girebilir. Aynı kazadan kaynaklansa bile özel kişiler ve sigorta şirketine karşı adli yargıda, kamu idaresine karşı idari yargıda ayrı süreçler yürütülmesi gerekebilir. Yanlış yargı kolunda dava açılması ciddi zaman kaybına neden olabilir.
Tazminat Davasında Yetkili Mahkeme
Trafik kazasından doğan davalarda kazanın meydana geldiği yer, zararın ortaya çıktığı yer, zarar görenin yerleşim yeri ve davalının yerleşim yeri gibi farklı yetki seçenekleri gündeme gelebilir. Sigorta şirketine karşı açılacak davalarda şirketin merkez veya ilgili şubesinin bulunduğu yer de özel hükümler çerçevesinde değerlendirilebilir.
Yetkili mahkeme belirlenirken yalnızca kaza tespit tutanağında yazan yere göre hareket edilmemelidir. Davalıların sayısı, sigorta şirketinin davada bulunup bulunmadığı ve kamu idaresine yönelik ayrı talep olup olmadığı dikkate alınmalıdır. Birden fazla yetkili mahkeme bulunması halinde davacı bunlardan kanunen uygun olanı seçebilir.
Tazminat Davasında Arabuluculuk Zorunlu mudur?
Sigorta şirketine karşı açılacak ticari nitelikteki para alacağı davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması gerekebilir. Bununla birlikte Sigorta Tahkim Komisyonuna yapılacak başvuruyla mahkemede açılacak dava aynı usule tabi değildir. Tahkim yoluna başvurulması düşünülüyorsa ayrıca arabuluculuk şartının bulunup bulunmadığı seçilen yola göre değerlendirilmelidir.
Sürücü ve işletene karşı haksız fiil nedeniyle açılacak her davada zorunlu arabuluculuk bulunduğu söylenemez. Ancak aynı davada sigorta şirketinin de davalı gösterilmesi veya uyuşmazlığın ticari dava niteliği taşıması farklı sonuç doğurabilir. Dava açmadan önce sigorta şirketine zorunlu yazılı başvuru yapılması ile dava şartı arabuluculuk birbirinden ayrı işlemlerdir.
Ceza Davasının Sonucu Beklenmeden Tazminat Davası Açılabilir mi?
Ceza soruşturması veya ceza davası devam ederken maddi ve manevi tazminat davası açılması mümkündür. Tazminat talep etmek için ceza mahkemesinin mahkûmiyet kararının kesinleşmesini beklemek zorunlu değildir. Ancak ceza dosyasındaki olay tespitleri, kusur raporları ve diğer deliller tazminat yargılaması bakımından önemli olabilir.
Hukuk mahkemesi kusur ve zarar değerlendirmesini kendi kurallarına göre yapar. Ceza mahkemesinin maddi olaya ilişkin kesinleşmiş tespitleri belirli ölçüde etkili olsa da beraat kararı her durumda tazminat sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Ceza sorumluluğu için aranan kusur ve ispat ölçüsüyle özel hukuk sorumluluğunun şartları aynı değildir.
Tazminat Davasında Gerekli Belgeler
Ölümlü trafik kazasında delillerin mümkün olduğunca erken toplanması gerekir. Kaza tespit tutanağı, olay yeri görüntüleri, kamera kayıtları, ceza soruşturması dosyası, otopsi raporu, ölüm belgesi, araç ve sigorta kayıtları temel belgeler arasındadır. Kamera görüntülerinin belirli süre sonunda silinme ihtimali bulunduğundan ilgili kurumlara gecikmeden başvurulmalıdır.
Destekten yoksun kalma hesabı için ölen kişinin gelir belgeleri, SGK kayıtları, banka hareketleri ve aile nüfus kayıtları gerekir. Serbest meslek veya ticari faaliyet bulunuyorsa vergi ve meslek kayıtları toplanmalıdır. Cenaze, tedavi ve diğer giderlere ait faturalar da saklanmalıdır.
Başlıca belgeler şunlardır:
- Kaza tespit tutanağı
- Olay yeri krokisi ve fotoğrafları
- Kamera görüntüleri
- Ceza soruşturması veya dava dosyası
- Kusur ve bilirkişi raporları
- Ölüm belgesi ve nüfus kayıt örneği
- Otopsi ve adli tıp raporları
- Araç ruhsat ve trafik kayıtları
- Zorunlu trafik sigortası poliçesi
- Varsa ihtiyari mali sorumluluk poliçesi
- Ölen kişinin maaş ve SGK kayıtları
- Vergi ve ticari kazanç belgeleri
- Banka hesap hareketleri
- Öğrenci ve eğitim belgeleri
- Cenaze ve defin gideri belgeleri
- Hastane, tedavi ve ilaç faturaları
- Sigorta şirketine yapılan başvuru ve cevabı
- Hak sahipleriyle destek ilişkisini gösteren belgeler
Ölümlü Trafik Kazası Tazminat Davası Ne Kadar Sürer?
Davanın süresi taraf sayısına, kusur uyuşmazlığına, ceza dosyasının durumuna ve aktüerya raporlarına göre değişir. Birden fazla araç, sigorta şirketi ve kamu idaresinin sorumluluğunun bulunduğu dosyalar daha kapsamlı inceleme gerektirebilir. Kusur raporları arasında çelişki bulunması halinde yeni bilirkişi raporu alınması süreci uzatabilir.
Tazminat hesabının yargılama sırasında güncellenmesi ve hak sahiplerinin destek sürelerinin ayrı ayrı belirlenmesi gerekir. İlk derece kararından sonra istinaf ve şartları varsa temyiz aşamaları gündeme gelebilir. Dava süresinden bağımsız olarak sigorta şirketine başvuru ve geçici ödeme imkânlarının erkenden değerlendirilmesi, ailelerin ekonomik kaybının bir bölümünün daha kısa sürede karşılanmasını sağlayabilir.
Sonuç
Ölümlü trafik kazasında tazminat talepleri yalnızca kazayı yapan sürücüye yöneltilmez. Kusurlu sürücünün yanında araç işleteni, ruhsat sahibi, zorunlu trafik sigortası şirketi, ihtiyari mali sorumluluk sigortacısı, işveren, taşımacılık şirketi, yol kusuru bulunan kamu idaresi ve şartları varsa araç üreticisi de sorumlu olabilir. Her sorumlu bakımından hukuki dayanak, teminat kapsamı ve başvuru yolu ayrı ayrı belirlenmelidir.
Hak sahiplerinin destekten yoksun kalma, cenaze, tedavi ve manevi tazminat taleplerinin eksiksiz hazırlanabilmesi için kusur delillerinin ve gelir kayıtlarının gecikmeden toplanması önemlidir. Sigorta şirketine yazılı başvuru yapılmalı, poliçe limitini aşan zararlar diğer sorumlulara yöneltilmeli ve zamanaşımı yalnızca ceza dosyasının durumuna güvenilerek ertelenmemelidir. Trafik kazasından doğan maddi ve manevi zararlar hakkında Sincan Tazminat Avukatı sayfamızdan bilgi alınabilir.
