Temyiz, ceza yargılamasında verilen bir kararın hukuka uygunluğunun Yargıtay tarafından incelenmesini sağlayan olağan kanun yoludur. Temyiz incelemesinde davanın baştan görülmesi veya bütün delillerin yeniden değerlendirilmesi amaçlanmaz. Yargıtay, hüküm kurulurken hukuk kurallarının doğru uygulanıp uygulanmadığını ve yargılamada sonuca etkili bir usul hatası bulunup bulunmadığını denetler.
Ceza davalarında kural olarak önce ilk derece mahkemesinin kararına karşı istinafa, bölge adliye mahkemesinin temyize açık kararına karşı ise Yargıtaya başvurulur. Ancak her bölge adliye mahkemesi kararı temyiz edilemez. Kararın temyize açık olup olmadığı; verilen cezanın miktarı, suçun kanuni ceza sınırı ve Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında düzenlenen istisneler incelenerek belirlenir.
Temyiz İncelemesinin Kapsamı
Temyiz incelemesi, hükmün hukuki yönüyle sınırlı bir denetimdir. Bir hukuk kuralının uygulanmaması, yanlış uygulanması, suçun hatalı nitelendirilmesi, eksik veya fazla ceza belirlenmesi, savunma hakkının kısıtlanması ve hukuka aykırı delillerin hükme esas alınması temyiz nedeni oluşturabilir. Temyiz başvurusunda kararın hangi nedenle bozulmasının istendiği açıkça gösterilmelidir.
Yargıtay kural olarak tanıkları yeniden dinlemez ve ilk derece mahkemesi gibi doğrudan delil toplamaz. Bununla birlikte delillerin hukuka uygun elde edilip edilmediğini, mahkûmiyet için yeterli gerekçe bulunup bulunmadığını ve ulaşılan sonucun dosyadaki delillerle çelişip çelişmediğini inceleyebilir. Mahkemenin kanuna uygun oluşmaması, görevli olmayan hâkimin hükme katılması veya savunma hakkının sınırlandırılması gibi kesin hukuka aykırılık hâlleri, dilekçede belirtilmese bile dikkate alınabilir.
Temyize Gitmek Ne Demek?
Temyize gitmek, bölge adliye mahkemesi veya kanunun doğrudan temyiz imkânı tanıdığı mahkeme kararının hukuka aykırı olduğu iddiasıyla Yargıtaya başvurmak anlamına gelir. Temyiz başvurusunda suçun yeniden soruşturulması değil; hüküm kurulurken hukuk kurallarının doğru uygulanıp uygulanmadığının denetlenmesi talep edilir.
Temyiz dilekçesinde hangi hükme karşı başvuru yapıldığı ve kararın hangi hukuki nedenlerle bozulması gerektiği açıklanmalıdır. Süresinde ve usulüne uygun yapılan başvuru, kararın kesinleşmesini engeller. Ancak tutuklu sanık bakımından temyize başvurulması, mevcut tutuklama kararını kendiliğinden kaldırmaz.
Temyize Giden Dava Ne Olur?
Temyiz başvurusu yapıldığında mahkeme öncelikle başvurunun süresinde olup olmadığını ve kararın temyize açık bulunup bulunmadığını inceler. Başvuru kabul edilebilir nitelikteyse dilekçe karşı tarafa tebliğ edilir ve dosya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir. Başsavcılık tarafından hazırlanan tebliğnamenin ardından dosya, suç türüne göre görevli Yargıtay ceza dairesine iletilir.
Yargıtay incelemesi sonucunda temyiz istemi reddedilebilir, hüküm hukuka uygun bulunarak onanabilir veya hukuka aykırılık nedeniyle bozulabilir. Bozma kararı verilirse dosya yeniden incelenmek üzere ilgili mahkemeye gönderilir; onama hâlinde ise hüküm kesinleşerek infaz aşamasına geçebilir. Dosyanın Yargıtaydaki kayıt, tebliğname ve daire incelemesi gibi aşamaları Yargıtayın dosya süreci açıklamasında gösterilmektedir.
Hangi Kararlar Temyiz Edilebilir?
Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma dışında kalan hükümleri kural olarak temyiz edilebilir. Ancak bu temel kural, CMK 286’da yer alan kesinlik sınırlarıyla birlikte uygulanır. Bölge adliye mahkemesinin ilk derece mahkemesi kararını kaldırarak daha ağır bir mahkûmiyet hükmü kurması veya kanunda temyiz yolu açık bırakılan bir suç hakkında karar vermesi durumunda Yargıtay incelemesi gündeme gelebilir.
Temyiz hakkı Cumhuriyet savcısı, sanık, müdafi, katılan ve katılan vekili gibi kanunda belirtilen kişilere aittir. Katılma talebi karara bağlanmayan, reddedilen veya suçtan zarar görüp katılan sıfatını alabilecek kişiler de belirli koşullarda kanun yoluna başvurabilir. Başvuru yapılmadan önce kararın hüküm fıkrasındaki kanun yolu açıklamasıyla yetinilmemeli; CMK 286’daki güncel temyiz şartları ayrıca incelenmelidir.
Temyiz Edilemeyen Kararlar
İlk derece mahkemesinin verdiği beş yıl veya daha az hapis cezasına karşı yapılan istinaf başvurusunun esastan reddedilmesi kural olarak temyiz edilemez. İlk derece mahkemesince verilen beş yıl veya daha az hapis cezasını artırmayan bölge adliye mahkemesi kararları ile miktarı ne olursa olsun bazı adli para cezası kararları da kesin olabilir.
| Kararın niteliği | Genel temyiz durumu |
|---|---|
| Beş yıl veya daha az hapis cezasının istinafta esastan reddedilmesi | Kural olarak temyiz edilemez |
| Beş yıl veya daha az hapis cezasını artırmayan istinaf kararı | Kural olarak temyiz edilemez |
| Yalnızca adli para cezasını gerektiren suçlara ilişkin kararlar | Kural olarak temyiz edilemez |
| Hapis cezasından çevrilen seçenek yaptırımlara ilişkin kararlar | Kural olarak temyiz edilemez |
| Belirli sınırlar içindeki beraat ve düşme kararları | Kural olarak temyiz edilemez |
| CMK 286/3’te özel olarak sayılan suçlara ilişkin kararlar | Kesinlik sınırına rağmen temyiz edilebilir |
CMK 286/3’te sayılan öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı bazı suçlar, nitelikli hırsızlık, yağma, uyuşturucu ticareti, örgüt, fuhuş ve belirli devlet güvenliği suçlarında özel bir istisna bulunmaktadır. Bu suçlara ilişkin bölge adliye mahkemesi kararları, ikinci fıkradaki kesinlik sınırlarına rağmen temyiz edilebilir. Aynı dosyada birden fazla suç bulunması hâlinde her hükmün temyiz edilebilirliği ayrı ayrı değerlendirilir.
Temyiz Süresi ve Başvuru Usulü
Ceza yargılamasında temyiz süresi, gerekçeli kararın tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır. Başvuru, hükmü veren mahkemeye dilekçe sunularak veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılabilir. Tutuklu sanıklar ise ceza infaz kurumu aracılığıyla kanun yolu başvurusu gerçekleştirebilir. Süresinde yapılan temyiz başvurusu hükmün kesinleşmesini engeller.
Temyiz dilekçesinde karar bilgileri, temyiz edilen hükümler, hukuka aykırılık nedenleri ve talep açıkça belirtilmelidir. Güncel düzenlemeye göre temyiz eden kişi, kararın neden bozulmasını istediğini başvurusunda göstermek zorundadır; yalnızca “kararı temyiz ediyorum” şeklindeki gerekçesiz ifadeler başvurunun reddedilmesine yol açabilir. Süre geçirilmiş veya temyiz edilemeyen bir karar için başvuru yapılmışsa temyiz istemi reddedilir; bu ret kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde Yargıtaydan inceleme istenebilir.
Yargıtay Temyiz İncelemesinde Hangi Kararları Verebilir?
Yargıtay öncelikle başvurunun süresinde olup olmadığını, başvuran kişinin temyiz hakkının bulunup bulunmadığını, kararın temyize açık olup olmadığını ve dilekçede temyiz nedeni gösterilip gösterilmediğini inceler. Bu koşullardan biri bulunmuyorsa temyiz istemi reddedilir. Ön inceleme aşaması geçildikten sonra ilgili ceza dairesi, hükmün hukuka uygunluğunu esas yönünden değerlendirir.
| Yargıtay kararı | Sonucu |
|---|---|
| Temyiz isteminin reddi | Başvuru koşulları bulunmadığından esas incelemesi yapılmaz |
| Esastan ret ve onama | Hüküm hukuka uygun bulunur ve kesinleşme süreci başlar |
| Bozma | Hukuka aykırılık nedeniyle dosya yeniden incelenmek üzere gönderilir |
| Düzelterek onama | Yeniden yargılama gerektirmeyen hata düzeltilerek hüküm onanır |
Bozma kararı verilmesi hâlinde dosya, hukuka aykırılığın giderilmesi ve yeniden karar verilmesi amacıyla ilgili bölge adliye veya ilk derece mahkemesine gönderilir. Hüküm yalnızca sanık veya sanık lehine temyiz edilmişse yeniden verilen ceza önceki hükümdeki cezadan daha ağır olamaz. Onama sonucunda kesinleşen hapis cezasının uygulanması ise ayrıca infaz hesaplamasına konu edilir.
İstinaf ve Temyiz Arasındaki Farklar
İstinaf ve temyiz birbirini takip edebilen ancak kapsamları farklı olan kanun yollarıdır. İstinaf incelemesini bölge adliye mahkemesi yapar ve gerekli hâllerde hem maddi vakıaları hem de hukuk kurallarını değerlendirebilir. Duruşma açılması, tanık dinlenmesi veya delillerin yeniden incelenmesi istinaf aşamasında mümkün olabilir.
| Özellik | İstinaf | Temyiz |
|---|---|---|
| İnceleme mercii | Bölge adliye mahkemesi | Yargıtay |
| İnceleme konusu | Maddi olay ve hukuki denetim | Esas olarak hukuki denetim |
| Delillerin yeniden değerlendirilmesi | Belirli koşullarda mümkündür | Kural olarak yapılmaz |
| Başvuru süresi | Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 hafta | Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 hafta |
| Sonuç | Esastan ret, bozma veya yeniden hüküm | Ret, onama, bozma veya düzelterek onama |
Temyiz ise ağırlıklı olarak hukuk kurallarının doğru uygulanıp uygulanmadığını denetleyerek ülke genelinde içtihat birliğinin sağlanmasına hizmet eder. Her istinaf kararının Yargıtaya taşınması mümkün olmadığından, başvuru yapılmadan önce kararın kesinlik durumu ve suçun CMK 286/3 kapsamındaki istisnalardan birine girip girmediği belirlenmelidir. Bu ayrım, ceza hukuku dosyalarında kanun yolu süresinin ve başvurulacak merciin doğru tespit edilmesi bakımından önemlidir.
